Nasze recenzje

Szczegóły

Nadrzędna kategoria: Recenzje

Opublikowano: 27 czerwiec 2012

  źródło: Akant

   Czasy „kaskaderów literatury” minęły bezpowrotnie. Teraz młodzi poeci są dobrze ułożeni: „Ich twarze i nazwiska są zupełnie nieznane. Nic dziwnego. Publikują w niskonakładowych czasopismach literackich, spotykają się w swoim gronie i nie wywołują skandali” (Maja Wolny, „Buła na placu”, „Polityka” 2000, nr 49). Ciekawa rzecz, że motyw szaleństwa dominuje w debiutanckim tomie wierszy OLGI LALIĆ-KROWICKIEJ: „Dzisiaj przyjdzie w brązowym” (2006). Utalentowana poetka (ur. 1980) ujawnia w wierszu pt. „Potem”, że jej szaleństwo jest „z podmuchu czasu…” (s. 10). Należy dodać, ze biografia tej autorki różni się w znacznej mierze od życiorysów naszych młodych (i spokojnych!) poetów. Olga Lalić-Krowicka urodziła się w Sibeniku (Chorwacja). Mieszkała w Chorwacji przez 15 lat. Jej ojciec jest Serbem, a matka – Polką. Przyjechała do Polski wraz z rodziną po wojnie domowej. Jest absolwentką filologii słowiańskiej na Uniwersytecie Jagiellońskim. Pisze wiersze, dramaty, krótkie opowiadania, recenzje i artykuły. Debiutowała w miesięczniku „Radostowa” (1999). Później publikowała na łamach polskich, serbskich, chorwackich, bośniackich, bułgarskich, macedońskich i słoweńskich czasopism. Jest laureatką wielu konkursów literackich w Polsce i w innych krajach, m.in. zajęła I miejsce w V ogólnopolskim konkursie „O Lampę Ignacego Łukasiewicza" (Krosno 2004). Mieszka i pracuje w Dukli na Podkarpaciu. O. Lalić-Krowicka nie buduje w swoich utworach przesłodzonych obrazów poetyckich. Jej wiersze rozgrywają się w ciemnej tonacji (poetka doświadczyła piekła wojny domowej w dawnej Jugosławii). Autorka kocha „życie i jego ironię” („Zaplątana w sobie”, s. 34). Jednocześnie ma „poczucie zagrożenia własnej przestrzeni życiowej” (określenie Antoniego Kępińskiego). Warto zwrócić uwagę na fakt, iż w wierszu pt. „Ocalona” (s. 24) znajdują się szczególne wersy:

na krzesło

mojego krwistego ciała

siada Bóg mistrz

w nauczaniu Kępińskiego

jestem pośrodku

Czytaj więcej: Tadeusz Lira-Śliwa "Poetka stworzona do wolności" - o poezji Olgi Lalić-Krowickiej

Szczegóły

Nadrzędna kategoria: Recenzje

Opublikowano: 26 czerwiec 2012

  źródło: Akant

  Tematyczna przeżycia jugosłowiańskiej wojny domowej zdeterminowały twórczość literacką VESNY DENČIĆ. Ta serbska pisarka urodziła się w 1963 roku w Belgradzie, gdzie ukończyła dziennikarstwo na Wydziale Politologii. Jest wszechstronną autorką: pisze wiersze (m.in. haiku), aforyzmy, krótkie opowiadania, szkice literackie, recenzje, komentarze etc. Jej twórczość cieszy się dużym uznaniem u czytelników i krytyków w Serbii i w innych państwach Europy, m.in. w Polsce. Należy dodać, że w 2006 roku w Belgradzie ukazał się dwujęzyczny (serbsko-polski) zbiór aforyzmów i krótkich opowiadań V. Denčić: "Horizonti. Horyzonty" (tłumaczenie: Olga Lalić-Krowicka i Szymon Wróblewski). Książka ta została entuzjastycznie przyjęta przez naszych czytelników i krytyków literackich; w ogólnopolskich czasopismach literackich ukazały się pozytywne recenzje, m.in. w "Akancie".

   Teraz V. Denčić wydała nowy zbiór wierszy pt. "Podijum. Podium". Jest to serbsko-polski tomik (tłumaczenie O. Lalić-Krowicka, Belgrad 2008). Wiadomo, że twórczość pisarza związana jest w znacznym stopniu z jego biografią. V. Denčić urodziła się, mieszka i pracuje w Belgradzie. To miasto zostało poważnie zniszczone w 1999 roku w wyniku nalotów NATO. "Wieczory zgrozy" odcisnęły trwałe piętno na psychice serbskiej poetki:

(...)

nie otwieraj drzwi

połknij klucz

abyś nigdy na pole

nie wyszedł.

("Ocalenie", s. 7)

  Świat uległ deformacji... Niebo nad Belgradem nie przypominało "gwiaździstego nieba" Immanuela Kanta. Ten wybitny filozof (1724 - 1804) był autorem zdania: "Niebo gwiaździste nade mną i prawo moralne we mnie". W wierszu pt. "Miłosierny anioł" (s. 53):

Gwiaździste niebo trzepocze  

rozżarzonymi spojrzeniami

wymazanego lata

W tym utworze dominują niepokojące obrazy poetyckie:

zza zasłony nocy

wyskakują monstra

łamią kończyny

dopiero nadchodzącego maleństwa

kruszą duszę

staruszkom i dzieciom

czyje sny porozsypywano

pomiędzy szlochem

i modlitwą

o ocalenie

  można powiedzieć, że omawiany zbiór wierszy jest modlitwą o ocalenie. Ksiądz Józef Tischner pisał w książce pt. "Świat ludzkiej nadziei", że "wiara i nadzieja są dwoma sposobami poszukiwania Boga" (Znak, Kraków 2000, s. 300). Bohaterka wierszy V. Denčić poszukuje Boga. W utworze (bez tytułu, s. 69) czytamy:

w ręku Katechizm

na wadze modlitwa

w oku płomień

niewypowiedzianego

Vesa Denčić: Podijum. Podium, Biblioteka Savremena Književnost; tłumaczenie: Olga Lalić-Korwicka; ilustracje: Joanna Smola; Wydawnictwo "Alma", Belgrad 2008, ss. 82.

Szczegóły

Nadrzędna kategoria: Recenzje

Opublikowano: 26 czerwiec 2012

   źródło: Akant

  OLGA LALIĆ-KROWICKA wydała w Krośnie zbiór wierszy pt. “Niepokoje Niepokoju” (2009). Poetka pisze w krótkim wstępie o genezie “podwójnego tytułu” książki: “Ten tomik dedykuję moim Mistrzom od Niepokojów: Nobliście Ive Andriciowi (1892 - 1975) i Kandydatowi do Nobla Tadeuszowi Różewiczowi (1921), których wiersze trzymały mnie na duchu, kiedy z rodziną byliśmy rzuceni i pozostawieni na pastwę losu. «Niepokój» Różewicza i «Niepokoje» Andricia oraz życie sprawiły, żebym i ja miała swoje «Niepokoje Niepokoju»” (“Od autorki”, wiersze Ivo Andricia tłumaczyła Małgorzata Wierzbicka, s. 4). Myślę, że Olga Lalić-Krowicka potrafiła przekształcić swoje bolesne doświadczenia życiowe w dzieło sztuki... w “przedmiot konieczny” (określenie Kazimierza Wyki). W cyklu pt. “Rekwiem” (s. 5-8) znalazłem “wojenne portrety” chorwackich przyjaciół autorki. Należy wyjaśnić, że O. Lalić-Krowicka urodziła się w 1980 roku w Šibeniku w Chorwacji (jej ojciec jest Serbem, a matka - Polką). Wspomniany cykl otwiera wiersz pt. “Teodora” (s. 5):

Teodora ogląda wiadomości.

Liczy na ekranie ofiary

Pocięte, wykrzywione, przestrzelone.

Teodora jest ciągle malutka,

ale na pamięć zna

ciała zmasakrowane.

Bohaterem drugiego wiersza cyklu jest Rade:

(...) Teraz śpi.

Czasem przychodzi

po swoją marmoladę

i odlicza dni spokojne.

  To znamienne, że cykl “Rekwiem” poprzedza motto z tekstu Slobodana Selenicia: “Da Bóg, piękni moi chłopcy, że pewnego dnia i was znajdą wasi, kiedy skończy się ta pieprzona wojna, i w rodzinnej ziemi pogrzebią (...)” (“Zabójstwo z premedytacją”, przeł. Magdalena Petryńska, s. 5). Rade, piękny chłopiec, stracił życie podczas wojny bałkańskiej. Zginęli też pozostali przyjaciele młodej poetki: Jelena, Dragan, Biljana, Marko, Bojan (są bohaterami pozostałych wierszy cyklu). Fanatyzm religijny to jedna z głównych przyczyn wybuchu jugosłowiańskiej wojny domowej. Należy podkreślić, że O. Lalić-Krowicka i jej chorwaccy przyjaciele - wierzyli w jednego Boga:
Wierzyliśmy w Boga

Był ten sam wspólny

Jeden chrześcijański

Nie dzieliliśmy go

(“Nie dzieliliśmy Boga”, s. 9)

   To fanatycy byli sprawcami zła: “Ogród został z dziurą pośrodku / Przecież w raju nie wybuchają granaty” (s. 9). Sprzyjające okoliczności sprawiły, że O. Lalić-Krowicka mogła wyjechać ze swoimi rodzicami do Polski: “Pociąg jechał / A ja zapomniałam / włożyć ikonę do serca” (“Niebiańskie zwycięstwo”, s. 10). Poetka nie zaznała spokoju po traumatycznych przeżyciach wojennych. W nowej ojczyźnie doświadczyła niepokoju... materialnego:
Matka ze zmęczoną twarzą

podaje mi talerz zupy z łez.

Ojcze, nie martw się!

Przeżyjemy i to piekło.

Jutro jest nowy dzień!

(“Starachowice 1996-2002”, dedykacja: Dla moich Rodziców, s. 16)

   O. Lalić-Krowicka nie poddała się przeciwnościom życiowym... Ukończyła filologię słowiańską na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Publikowała w wielu znanych pismach ogólnopolskich, m.in. w “Akancie”. Drukowała też w zagranicznych czasopismach, m.in. w Chorwacji i Serbii. Jest wszechstronną autorką: pisze wiersze, krótkie opowiadania, dramaty. O Lalić-Krowicka zajmuje się także przekładami tekstów literackich. Obecnie mieszka i tworzy w Dukli. W tym górskim miasteczku odnalazła “spokój w bezkresie ciszy” (“Moje ocalenie - cisza”, s. 38). Wcześniej ocalenie poetki polegało na tym, żeby “robić to, co matka podświadomość każe”. Ksiądz Józef Tischner sądził, że poszukiwanie prawdy jest prawem nadziei. Poetka szukała “nowej nadziei” i... spokoju: “Będę człowiekiem bez wspomnień. Pozbędę się podświadomości. Wpycham do umysłu ciszę”. O. Lalić-Krowicka wyjaśnia... “dlaczego nie wolno czcić podświadomości, a ciszę tak?”. Dlatego, że “nie dociera do niej głos «zostawcie nas» (s. 39). Należy dodać, że głos “Zostawcie nas” to także tytuł wiersza Tadeusza Różewicza (tomik “Poemat otwarty”, 1956). Wielki poeta zwrócił się z prośbą do powojennego pokolenia: “zapomnijcie o nas / o naszym pokoleniu / żyjcie jak ludzie / zapomnijcie o nas”.

Olga Lalić-Krowicka, Niepokoje Niepokoju, projekt okładki: Kamil Krowicki, Wydawnictwo “Alfa”, Krosno 2009, s. 40.

Szczegóły

Nadrzędna kategoria: Recenzje

Opublikowano: 26 czerwiec 2012

Tadeusz Lira-Śliwa

AFORYZM NIE ZNA GRANIC

   Aleksandar Čotrić urodził się w 1966 roku w Loznicy (Serbia). Jest prawnikiem. Mieszka i pracuje w Belgradzie. A. Čotrić wydał 8 zbiorów aforyzmów. Zasłynął także jako autor zbiorów opowiadań. Jego aforyzmy i opowiadania były prze­kładane na kilka języków, m.in. na angielski, francuski, hisz­pański, niemiecki i polski.
    W Polsce w 2009 roku ukazał się drukiem nowy „Wybór aforyzmów” A. Čo­tricia. Aforyzm to zwięzłe zdanie, błyskotliwe sformułowane, zawierające jakąś myśl filozo­ficz­ną, moralną, regułę życiową itp. Serbski twórca jest mistrzem aforystycznego słowa. Oto charakterystyczny przykład:
„Gdy wtrąci się trzeci, nie ma dialogu”.
   Należy też podkreślić, iż aforystyka serbskiego twórcy, powstająca w okresie jugosłowiańskich przewartościowań po­li­tycznych i społecznych to wyraz artystycznego protestu pr­ze­ciw myśleniu dogmatycznemu, zagrożeniu jednostki przez zbio­rowość i wyobcowane formy władzy. Doskonale to pot­wierdza np. aforyzm:
„Nieprawda, że prowadziliśmy brudną wojnę.
My za sobą nie pozostawiliśmy nawet brudu”.
W aforyzmach A. Čotricia dochodzi też do głosu żar­to­bliwa gra słów:
„Rozum do głowy!
Słuchaj głupszego od siebie”.
   Podobne refleksje znajdziemy w książkach najwy­bit­niejszego polskiego aforysty - Stanisława Jerzego Leca (1909-1966). Myślę, że aforyzmy serbskiego twórcy prowadzą lite­rac­ki dialog z „Myślami nieuczesanymi” (cykl aforyzmów, 1957) polskiego autora.
Operując celnie paradoksem, ciętym dowcipem, aluzją, konceptem językowym, A. Čotrić osiągnął w swej aforystyce wysoki poziom artystycznej oryginalności. Jego aforyzmy wzbu­dziły wielkie zainteresowanie w wielu krajach, m.in. w Polsce.

Aleksandar Čotrić "Czarna księga", Krosno, 2011

Redakcja i przekład:
Olga Lalić-Krowicka

Korekta: Anna Dagmara Luković,
Wanda Nowik-Pala
Wstęp: Tadeusz Lira-Śliwa
Posłowie: Jurata Bogna Serafińska
Projekt okładki: Milan Beštić
Skład: Vesna Denčić
Karykatura Aleksandra Čotricia: Jugoslav Vlahović

Krośnieńska Oficyna Wydawnicza Sp. z. o. o, Krosno, 2011